Cele PDF Drukuj Email

- Cele -

    Obecnie w Polsce  i na świecie można zaobserwować wzrost zainteresowania badaniami nad komunikacją międzyludzką, search co wynika z aktualnego zapotrzebowania społecznego, treat jak również kierunku przemian we współczesnym społeczeństwie informacyjnym. Niemniej jednak w naszym kraju daje się zaobserwować wyraźną tendencję do ujmowania problematyki komunikacyjnej głównie w aspektach dziennikarskich, medioznawczych, socjo- i psychologicznych, a także politologicznych, w znacznie mniejszym natomiast stopniu – filozoficznych. Jesteśmy przekonani, iż filozofia w ramach nauk o komunikacji może z pełnym powodzeniem spełniać swą tradycyjna rolę pośrednika i płaszczyzny umożliwiającej interdyscyplinarne spotkanie wielu różnych dziedzin humanistyki. Co więcej, proponowany przez nas dalszy rozwój nauk o komunikacji popartej refleksją filozoficzną, mógłby stanowić alternatywę i antidotum na postępującą partykularyzację życia naukowego i zjawisko odrywania się działalności akademickiej od praktyki życia społecznego. Wedle słów prof. dr hab. Bolesława Andrzejewskiego, kierownika niniejszego projektu, „Wspomniana filozoficzna podbudowa dostarcza komunikacji społecznej silnych fundamentów i szerokich horyzontów. Daje adeptom tej sztuki możliwość zapoznania się z porównawczą historią europejskich idei, z logiką i metodologią wiedzy, z istotą dialogu oraz jego funkcjami w sztuce i religii, z etyką komunikacji czy wreszcie z jej teorią i filozofią. Ta bogata wiedza jest, rzecz jasna, uzupełniana i wzmacniana wieloma innymi, najczęściej już bardziej praktycznymi umiejętnościami, treningami i warsztatami (...).

    Nie ulega wątpliwości, że rozwój humanistycznej refleksji nad procesami komunikowania się, prowadzi do stawiania szeregu doniosłych - również filozoficznie - pytań. Na gruncie niemieckim świadczy o tym pozycja dorobku min.  H.-G. Gadamera, J. Habermasa czy K.-O. Apla, który nazywa filozofię komunikacji „pierwszą (tj. najważniejszą) filozofią naszych czasów”. Sam Apel jest konsekwentnym orędownikiem syntezy i dialogu pomiędzy amerykańskim (pragmatycznym) a europejskim (transcendentalnym) aspektem komunikacji. Poglądy wymienionych myślicieli, jakkolwiek doskonale znane polskim uczonym, dotąd traktowane były na ogół oddzielnie, bez wykazywania możliwości budowania na ich fundamencie spójnej teorii i filozofii komunikacji.

    Zamiarem pracowników Zakładu Teorii i Filozofii Komunikacji jest wypracowanie nowatorskiego i efektywnego aparatu teoretycznego opartego na syntetycznym ujęciu stanowisk klasyków zachodniej filozofii komunikacji. Niezmiernie istotnym jest, iż wspomniany wyżej kontekst filozoficzny nauk o komunikacji jest w polskich ośrodkach naukowych niemal zupełnie pomijany, gdyż w przeważającej mierze koncentrują się one na podejściu medioznawczym, czy społeczno-politycznym. Oczywiście, we wzmiankowanych podejściach wykorzystuje się solidne podstawy teoretyczne. Tym niemniej filozofia w XX wieku wypracowała szereg interesujących i niezmiernie płodnych sposobów rozumienia fenomenów kulturowych z komunikacją społeczną na czele. Wiele spośród nich wciąż jednak nie zdobyło należytego uznania w nurcie społeczno-medioznawczej teorii komunikacji w Polsce. I tak np. większość klasycznych modeli procesu komunikacji zupełnie abstrahuje od pojęcia interpretacji i rozumienia, które w filozofii obecne jest już co najmniej od czasów zwrotu hermeneutycznego i odgrywa w nim decydująca rolę.

    Tymczasem wydaje się, że we współczesnej humanistyce, a także w ogóle we współczesnym świecie potrzeba interpretacji jako warunku rozumienia i porozumienia należy do postulatów najważniejszych. Wielu polskich komunikologów posiada oczywiście świadomość tych filozoficznych aspektów komunikologii, o których mowa, jednak wątki te najczęściej pozostają niewykorzystane lub są jedynie wzmiankowane.  I tak na przykład Cassierowska filozofia form symbolicznych, filozofia hermeneutyczna Gadamera, kategoria narzędziowości i poręczności Heideggera, czy teoria działania komunikacyjnego Habermasa  -  to przykłady stanowisk filozoficznych, które wyznaczają całkowicie odmienną od dotychczasowych, ściśle komunikacyjną rolę podmiotu w społeczeństwie informacyjnym, kształtują podstawy dyskursu argumentacyjnego (w rozumieniu np. Apla), każą zrewidować nasze dotychczasowe spojrzenie na problem intersubiektywności, jak również charakteryzują specyficzny kształt wspólnoty komunikacyjnej i interakcji między jej członkami.